رى « 1 » وبغداد ، به شاگردانى ، كه عدهء ايشان نيز از صد نفر مىگذرد ، املا كرده است . نام شاگردان أو كه همه از ائمهء حديث وحفّاظ اخبارند با اخبارى كه از أستاذ خود نقل كرده‌اند در كتاب‌هاى معتبر حديث ، مانند صحاح ستّه وكتاب‌هاى مهم ديگر ، مانند تاريخ وتفسير محمد بن جرير طبري ( 224 - 310 ه ق ) وكتاب الخراج أبو يوسف يعقوب بن إبراهيم ( متوفى در 182 ه ق ) وطبقات ابن سعد ( 168 - 230 ه ق ) وكتاب المعرفة والتاريخ تأليف أبو يوسف يعقوب بن سفيان البسوى ( متوفى در 277 ه ق ) وكتاب أنساب الأشراف أحمد بن يحيى البلاذري ( متوفى در 279 ه ق ) وطبقات خليفة بن خياط وتاريخ أو ( متوفى در 240 ه ق ) آمده است . ذكر أسامي اين شاگردان وشرح أحوال ايشان « 2 » ومآخذى كه در آن‌ها از زبان اين عده ، اخبار منقول از ابن إسحاق آورده شده است ، از حوصلهء مقدمهء اين خلاصه خارج وباعث ملال خاطر خوانندگان خواهد بود وبه جاى ديگر محول مىشود . اخبارى كه از محمد بن إسحاق در كتاب‌ها ومجموعه‌هاى حديث وتاريخ ، از زبان راويان أو ، نقل شده است . تنها به حيات پيغمبر أكرم صلعم ووقايع زمان آن حضرت مربوط نيست ، بلكه شامل اخبار مربوط به شبه جزيرهء عرب ، قبل از ظهور اسلام ، وتاريخ تازيان در آن زمان واخبار مربوط به وقايع زمان خلفاى راشدين وهمچنين ، اخبار مربوط به احكام وسنن نيز است . ابن هشام ( متوفى در مصر ، به سال 213 يا 218 ه ق ) در كتاب خود از ميان اخبارى كه استادش زياد بن عبد اللّه بن الطّفيل البكّائى أبو محمد العامري الكوفي ( متوفى در كوفه ، به سال 183 ه ق ) از محمد بن إسحاق روايت كرده است ، فقط به ذكر آن عده اكتفا نموده كه دربارهء دورهء قبل از بعثت ودورهء بعثت وجنگ‌ها وسرايا ورحلت پيغمبر أكرم صلعم بوده وبا آن‌ها ارتباط داشته است واين كتاب يا مجموعه را سيرة رسول اللّه ناميده است . اين عنوان تا پيش از زمان هشام دربارهء شرح أحوال پيغمبر أكرم صلعم رواج عمومى نداشته ، ونه تنها ابن إسحاق بلكه كليهء كساني كه اخبار مربوط به حيات پيغمبر أكرم صلعم را جمع‌آورى ونقل كرده‌اند آن اخبار را در زير عنوان كلى مغازى نقل وروايت وثبت وضبط مىكرده‌اند . ابن هشام با اختيار اين عنوان جديد از اصطلاحى كه در زمان أو رواج گرفته بوده متابعت كرده است . ظاهرا وبه

--> ( 1 ) . ظاهرا ابن إسحاق از سال 142 به بعد كه عباس بن محمد ، برادر منصور خليفه ، به حكومت جزيره ( ناحيه‌اى است كه شهرهايى مانند حرّان ورها ورقه ونصيبين وسنجار وخابور وماردين وميافارقين وموصل وغيره در آن واقع است ) منصوب مىشود ، به جزيره مىرود ، سپس در هاشميه ( واقع در بين حيره وكوفه ) كتاب مغازى خود را به منصور ( خلافت از 136 - 158 ) تقديم كرده است . سفر ابن إسحاق به رى ظاهرا هنگامى انجام گرفته كه مهدى ، وليعهد منصور ، در آنجا بوده است . ( 2 ) . در مقدمهء سيره ، ص 19 - 43 ، نام پانزده تن از معاريف شاگردان ابن إسحاق ومختصرى از شرح أحوال آنان آمده است .